Trong những đàn heo bị dịch tả heo châu Phi (ASF) tấn công, tại sao một số con vẫn sống sót trong khi những con khác chết?
Liệu sự khác biệt đó đến từ mức độ tiếp xúc với virus, tình trạng sức khỏe, hay còn liên quan đến đặc điểm di truyền của từng con heo?
Từ câu hỏi này, nhóm nghiên cứu của PGS.TS. Đỗ Đức Lực tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, phối hợp với Đại học Liège (Bỉ), đã tìm kiếm những dấu hiệu di truyền liên quan đến khả năng sống sót của heo trong các đợt bùng phát ASF tại Việt Nam.
Nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Khoa học Chăn nuôi Á – Úc lần thứ 21 (AAAP 2026), tổ chức tại Hà Nội vào cuối tháng 10.
Tìm sự khác biệt giữa heo sống và heo chết
Nhóm nghiên cứu thu thập dữ liệu từ 528 con heo tại các trại từng xảy ra ASF, gồm 320 con sống sót và 208 con chết.
Sau khi loại bỏ những mẫu không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, họ sử dụng dữ liệu của 488 con, trong đó có 300 con sống sót và 188 con chết.
Các nhà khoa học kiểm tra 51.139 vị trí trên bộ gene của những con heo này để tìm những khác biệt di truyền có liên quan đến khả năng sống sót.
Những vị trí đó được gọi là SNP, tức những điểm trên DNA mà các cá thể có thể mang các biến thể khác nhau.
Nói đơn giản, nhóm nghiên cứu muốn biết liệu có biến thể di truyền nào xuất hiện cùng với nguy cơ tử vong cao hơn ở những con heo trong đàn bị ASF hay không.
Để hạn chế việc nhầm lẫn giữa ảnh hưởng của di truyền và sự khác biệt giữa các nhóm heo, họ sử dụng một mô hình thống kê có tính đến giới tính, cấu trúc di truyền của quần thể và quan hệ di truyền giữa các cá thể.
Ba dấu hiệu di truyền đáng chú ý
Kết quả cho thấy ba vị trí trên các nhiễm sắc thể số 1, 2 và 18 có mối liên hệ thống kê ban đầu với nguy cơ tử vong.
Đáng chú ý nhất là một vị trí trên nhiễm sắc thể số 2, nằm gần gene RELA.
RELA tham gia điều hòa phản ứng miễn dịch và viêm của cơ thể. Đây không phải gene chỉ hoạt động khi heo nhiễm ASF, mà có vai trò trong phản ứng của cơ thể trước nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau.
Tại vị trí này, một biến thể di truyền có liên hệ với odds tử vong cao hơn 4,25 lần so với biến thể đối chiếu trong mô hình nghiên cứu. Con số này không có nghĩa là xác suất chết tăng 4,25 lần, cũng chưa chứng minh biến thể đó trực tiếp gây tử vong.
Điều thú vị là một nghiên cứu công bố năm 2024 trên heo tại Uganda cũng ghi nhận mối liên hệ di truyền tại khu vực gần RELA khi tìm hiểu khả năng sống sót trước ASF.
Hai vị trí còn lại nằm gần các gene ERRFI1 và ZMYND11 trên nhiễm sắc thể số 1, cùng LDLR và PCSK9 trên nhiễm sắc thể số 18. Đây là những gene liên quan đến các hoạt động sinh học có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể phản ứng với virus.
Tuy nhiên, cả ba dấu hiệu đều cần được kiểm chứng thêm.
Một hướng nghiên cứu, chưa phải giải pháp chọn giống
Nhóm nghiên cứu tìm thấy ba vị trí trên bộ gene có dấu hiệu liên quan đến nguy cơ tử vong do ASF. Tuy nhiên, kết quả thống kê chưa đủ mạnh để xác nhận những mối liên hệ này. Các nhà khoa học cần nghiên cứu thêm trên số lượng heo lớn hơn để kiểm chứng.
Theo các tác giả, số lượng mẫu còn hạn chế là một nguyên nhân khiến nghiên cứu chưa đủ sức mạnh thống kê để xác nhận các mối liên hệ này.
Điều đó có nghĩa là nghiên cứu đã xác định được những khu vực di truyền đáng tiếp tục khảo sát, chứ chưa chứng minh được rằng một gene cụ thể giúp heo sống sót sau ASF.
Cũng cần phân biệt giữa khả năng kháng bệnh và khả năng chịu đựng bệnh. Một con heo có khả năng chịu đựng ASF tốt hơn có thể vẫn bị nhiễm virus, nhưng chịu tác động của bệnh ít nghiêm trọng hơn. Điều này khác với khả năng ngăn ngừa nhiễm virus.
Trong tương lai, nếu các nhà khoa học xác nhận được những đặc điểm di truyền thực sự góp phần giúp heo chịu đựng ASF tốt hơn, kết quả có thể mở ra một hướng nghiên cứu phục vụ chọn giống.
Nhưng hiện tại, chưa thể sử dụng ba dấu hiệu được phát hiện trong nghiên cứu này để lựa chọn heo giống có khả năng sống sót cao hơn trước ASF.
Đối với ngành chăn nuôi heo Việt Nam, nơi ASF vẫn là một thách thức lớn, nghiên cứu của nhóm Đỗ Đức Lực đóng góp thêm những dữ liệu ban đầu cho việc tìm hiểu vì sao một số con heo sống sót trong những đàn bị dịch tấn công.
Đây chưa phải lời giải cho ASF, nhưng là một bước trong quá trình tìm kiếm lời giải đó.
Nguồn: Do Duc Luc, Nguyen Thai Anh, Nguyen Hoang Thinh, Vu Dinh Ton và Frederic Farnir. Identification of Single Nucleotide Polymorphisms Associated with Tolerance to African Swine Fever in Pigs using a Generalized Mixed Model. Kỷ yếu AAAP 2026, Tập 1, trang 2.
Leave a Reply