Home

Tìm khả năng kháng dịch tả heo châu Phi từ bộ gen của heo

—

4–6 minutes

Vì sao một số loài heo hoang dã có thể nhiễm virus dịch tả heo châu Phi mà không phát bệnh nghiêm trọng như heo nhà?

Đây là một trong những câu hỏi mà các nhà khoa học đang tìm cách giải đáp nhằm phát triển những phương pháp mới để bảo vệ đàn heo trước bệnh dịch tả heo châu Phi (ASF).

Thay vì chỉ tìm cách kiểm soát virus từ bên ngoài, một hướng nghiên cứu đang tập trung vào chính vật chủ: tìm hiểu những yếu tố di truyền và cơ chế miễn dịch quyết định khả năng nhiễm bệnh cũng như mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Tìm lời giải từ các loài heo hoang dã

Tháng 9/2026, Viện Pirbright (Anh) công bố kết quả nghiên cứu về sự khác biệt trong phản ứng miễn dịch giữa heo nhà và một số loài thuộc họ heo hoang dã.

Phối hợp với Viện Roslin và các đối tác nghiên cứu, nhóm khoa học đã phát triển phương pháp tạo tế bào đại thực bào từ tế bào gốc của heo nhà, heo rừng, heo sông đỏ và heo bướu châu Phi.

Đại thực bào là một trong những loại tế bào miễn dịch chính mà virus ASF xâm nhiễm và nhân lên.

Thử nghiệm cho thấy virus có thể xâm nhiễm và nhân lên trong tế bào đại thực bào của cả bốn loài. Tuy nhiên, tế bào từ heo bướu châu Phi có phản ứng miễn dịch khác với heo nhà, trong đó không ghi nhận sự cảm ứng interferon-alpha sau nhiễm virus trong điều kiện thí nghiệm.

Kết quả này gợi ý rằng khả năng chống chịu ASF không nhất thiết đồng nghĩa với việc virus không thể xâm nhiễm. Sự khác biệt trong phản ứng của vật chủ cũng có thể góp phần quyết định mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Phương pháp tạo tế bào miễn dịch từ tế bào gốc còn cung cấp cho các nhà khoa học nguồn tế bào ổn định để tiếp tục nghiên cứu mối tương tác giữa virus và vật chủ, thay vì phải liên tục thu thập mẫu từ động vật sống.

Từ phát hiện về gen đến công nghệ chỉnh sửa CRISPR

Một hướng nghiên cứu khác tập trung vào những yếu tố di truyền mà virus ASF cần để nhân lên trong tế bào heo.

Năm 2023, các nhà khoa học thuộc Viện Friedrich-Loeffler (Đức) và Viện Roslin (Scotland) xác định protein SLA-DM, liên quan đến hoạt động miễn dịch của heo, đóng vai trò quan trọng đối với quá trình nhân lên của virus ASF trong tế bào.

Phát hiện này mở ra khả năng can thiệp vào những gen liên quan nhằm làm giảm tính mẫn cảm của heo với virus.

Tại Brazil, Tập đoàn Nghiên cứu Nông nghiệp Embrapa đang sử dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas để khảo sát các gen SLA-DMA và SLA-DMB, hai mục tiêu liên quan đến protein SLA-DM.

Dự án do nhà nghiên cứu Mariana Groke Marques phụ trách, trước mắt tập trung vào chỉnh sửa tế bào heo trong phòng thí nghiệm và đánh giá liệu những thay đổi di truyền có ảnh hưởng đến quá trình nhiễm virus hay không.

Nhóm nghiên cứu không đặt kỳ vọng vào một gen kháng bệnh duy nhất, mà dự định khảo sát nhiều mục tiêu di truyền và khả năng kết hợp các thay đổi có lợi.

Hiện Embrapa đã thiết lập được hệ thống nuôi cấy tế bào nguyên bào sợi của heo và xác định các vị trí DNA tiềm năng để chỉnh sửa. Tuy nhiên, nhóm chưa chứng minh được rằng những thay đổi gen này có thể bảo vệ tế bào trước virus ASF.

Nếu kết quả thử nghiệm trên tế bào khả quan, nghiên cứu có thể tiến tới giai đoạn phôi và sau đó là động vật sống.

Còn xa mới đến trại nuôi

Các nghiên cứu tại châu Âu và Brazil đang tiếp cận vấn đề từ những góc độ khác nhau: tìm hiểu vì sao một số loài heo có thể chống chịu bệnh tốt hơn, xác định các yếu tố di truyền cần thiết cho quá trình nhân lên của virus, và thử nghiệm khả năng can thiệp vào những yếu tố đó.

Tuy nhiên, việc xác định một gen có liên quan đến quá trình nhiễm virus không đồng nghĩa với việc chỉnh sửa gen đó sẽ tạo ra heo kháng ASF.

Các nhà khoa học còn phải chứng minh hiệu quả trên động vật sống, đánh giá những tác động ngoài ý muốn và bảo đảm các thay đổi di truyền không ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe, sinh trưởng và sinh sản.

Bên cạnh những yêu cầu khoa học, việc đưa heo chỉnh sửa gen vào sản xuất thương mại còn phụ thuộc vào quy định pháp lý và sự chấp nhận của thị trường.

Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho khả năng ứng dụng tại trang trại.

Dù còn ở giai đoạn nghiên cứu, những công trình này đang mở rộng hiểu biết về mối tương tác giữa virus ASF và vật chủ, tạo thêm cơ sở khoa học cho các chiến lược phòng chống bệnh trong tương lai.

Nguồn tham khảo

Leave a Reply