Các nhà máy thực phẩm ở Nhật Bản mỗi ngày tạo ra một lượng lớn nguyên liệu vẫn còn giá trị dinh dưỡng nhưng không còn được đưa ra thị trường. Trong khi đó, ngành chăn nuôi lại phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu thức ăn nhập khẩu.
Sugayo, một doanh nghiệp chăn nuôi và thức ăn chăn nuôi tại tỉnh Akita, đã tìm cách nối hai đầu của bài toán này.
Nhưng cách làm của Sugayo không đơn giản là thu gom thực phẩm dư thừa rồi cho heo ăn.
Sugayo bắt đầu nuôi heo từ năm 1991. Đến năm 2005, công ty đưa nhà máy tái chế thực phẩm vào hoạt động và bắt đầu sử dụng eco-feed trong chăn nuôi heo. Từ đó, một chuỗi dần hình thành, từ thu gom nguyên liệu thực phẩm, sản xuất thức ăn, vận chuyển đến chăn nuôi và tiêu thụ thịt heo.
Không phải thức ăn thừa trên bàn ăn
Điểm đầu tiên của mô hình nằm ở chính thứ Sugayo thu gom.
Công ty không thu gom thức ăn thừa từ bàn ăn. Nguồn nguyên liệu đến chủ yếu từ các nhà máy thực phẩm, gồm phụ phẩm chế biến, nguyên liệu dư, sản phẩm lỗi quy cách hoặc hàng tồn kho vẫn có thể sử dụng làm thức ăn chăn nuôi. Những loại không bảo đảm yêu cầu về an toàn và vệ sinh không được tiếp nhận.
Danh sách khá dài: bột whey, bánh mì và bột làm bánh, mì, đậu phụ và bã đậu nành, bã rượu sake và shochu, đậu nành, cám gạo, phụ phẩm từ chế biến nước trái cây…
Nhà máy tái chế của Sugayo hiện tiếp nhận trung bình khoảng 30-50 tấn nguyên liệu mỗi ngày.
Nhưng nguyên liệu rẻ chưa phải là thức ăn rẻ.
Từ nguyên liệu dư thành thức ăn lỏng
Một phần nguyên liệu đến nhà máy vẫn còn nguyên bao bì. Công nhân phải mở bao, phân loại, trong đó có những công đoạn thực hiện bằng tay.
Nguyên liệu rắn sau đó được nghiền và phối trộn. Sugayo sản xuất hai dạng eco-feed: thức ăn qua xử lý nhiệt và thức ăn lỏng lên men bằng vi khuẩn lactic. Với thức ăn lỏng, những nguyên liệu như whey, bánh mì, mì và bã rượu shochu được nghiền, phối trộn và lên men.
Đây không phải cách nấu thức ăn thừa rồi cho heo ăn thường thấy trước đây. Với thức ăn lỏng lên men, Sugayo đặt tiêu chuẩn pH không quá 4,5 trước khi xuất khỏi nhà máy. Thành phẩm phải trải qua ít nhất bốn lần kiểm tra trước khi được chuyển đến các trại heo.
Sugayo gọi cách làm này là “thức ăn lỏng có kiểm soát”.
Ngay cả khâu vận chuyển cũng do công ty tự thực hiện. Thức ăn lỏng được đưa từ nhà máy đến các trang trại bằng xe bồn của Sugayo.
Như vậy, giữa một lô thực phẩm không còn được nhà máy sử dụng và máng ăn của con heo là cả một quá trình thu gom, phân loại, nghiền, phối trộn, lên men, kiểm tra và vận chuyển.
Nguyên liệu chỉ 0,5-1 yen/kg
Đây là lúc bài toán trở nên thú vị.
Một nghiên cứu trường hợp của Agriculture & Livestock Industries Corporation (ALIC) cho biết nguyên liệu Sugayo thu mua chỉ có giá khoảng 0,5-1 yen/kg (khoảng 82,000 – 164,000 đồng/tấn).
Nhưng nguyên liệu gần như cho không không có nghĩa thức ăn gần như miễn phí.
Trong chi phí sản xuất eco-feed của Sugayo, lao động là khoản lớn nhất. Một trong những nguyên nhân là công nhân phải mở bao bì của các sản phẩm như bánh mì bằng tay. Năng lượng sử dụng cho nghiền, gia nhiệt, phối trộn và các công đoạn trước lên men cũng là một khoản chi phí đáng kể.
Nhưng trong trường hợp của Sugayo, sử dụng eco-feed kết hợp với thức ăn hỗn hợp giúp giảm khoảng 25% chi phí thức ăn so với nuôi heo thịt hoàn toàn bằng thức ăn hỗn hợp.
Con số này khiến tôi nảy ra câu hỏi: “Quy mô chăn nuôi bao nhiêu con heo thì phù hợp với mô hình như thế này?”
86.000 con heo mỗi năm
Số liệu sản xuất chi tiết gần nhất mà PigTalks tìm được cho thấy Sugayo xuất chuồng khoảng 86.000 con heo thịt/năm, gồm 58.000 con tại Akita, Yamagata và Iwate và 28.000 con tại Hokkaido.
Khoảng 70% số heo thịt khi đó được nuôi bằng eco-feed và bán dưới các thương hiệu thịt heo của công ty.
Sugayo sau đó tiếp tục mở rộng và tái cấu trúc hoạt động, trong đó có việc sáp nhập Hokkaido Hidaka Farm và Denen vào năm 2024. Hiện hoạt động chăn nuôi của công ty trải rộng tại Hokkaido, Aomori, Akita, Yamagata và Iwate. Tuy nhiên, Sugayo chưa công bố số liệu sản lượng heo mới hơn.
Đây không còn là một thử nghiệm tận dụng phụ phẩm ở quy mô nhỏ.
Phía sau những xe bồn thức ăn lỏng là một hệ thống chăn nuôi thương mại với hàng chục nghìn con heo xuất chuồng mỗi năm.
Không phải kiểu “gom về, nấu lên rồi cho heo ăn”
Sugayo từng gặp chính sự hoài nghi này tại Nhật Bản.
Theo công ty, khi thức ăn lỏng mới được đưa vào sử dụng, nhiều người liên tưởng nó với cách nuôi heo bằng thức ăn thừa trước đây và lo ngại chất lượng thức ăn không ổn định, kéo theo chất lượng thịt thấp.
Sugayo dành khoảng ba năm để phát triển phương pháp sản xuất eco-feed của mình.
Điểm khác biệt không nằm ở việc thức ăn được nấu hay không. Nó nằm ở cả hệ thống trước khi thức ăn đến con heo: nguồn nguyên liệu được lựa chọn, nguyên liệu được phân loại và chế biến, thức ăn lỏng được lên men, kiểm tra và phải đạt tiêu chuẩn trước khi xuất khỏi nhà máy.
Ngay cả việc sử dụng eco-feed cũng nằm trong một chương trình cho ăn. Sugayo từng mô tả heo con sau cai sữa được sử dụng thức ăn thay sữa, sau đó chuyển sang thức ăn khô và chỉ bắt đầu nhận thức ăn lỏng ở giai đoạn sau.
Con heo đưa vòng tuần hoàn trở lại thị trường
Sugayo không dừng câu chuyện ở việc giảm chi phí thức ăn.
Heo nuôi bằng eco-feed được đưa ra thị trường dưới thương hiệu Eco no Mori Emi Kobuta.
Sugayo gọi đây là một khái niệm mới về thịt heo sản xuất trong nước, với mục tiêu góp phần hạn chế sự suy giảm khả năng tự chủ thực phẩm của Nhật Bản, đồng thời giảm lượng CO₂ phát sinh một cách lãng phí trong ngành thực phẩm.
Vòng tuần hoàn vì thế đi xa hơn chuyện xử lý thực phẩm dư thừa.
Nhà máy thực phẩm tạo ra những nguyên liệu không còn giá trị thương mại → Sugayo thu gom và biến chúng thành thức ăn → các trang trại sử dụng thức ăn đó để nuôi heo → thịt heo quay trở lại thị trường dưới một thương hiệu riêng.
Từ một doanh nghiệp bắt đầu nuôi heo vào năm 1991, Sugayo hiện kiểm soát nhiều mắt xích của chuỗi này: thu gom nguyên liệu, sản xuất và kiểm soát chất lượng thức ăn, vận chuyển, chăn nuôi và tiêu thụ thịt heo.
Nguyên liệu đầu vào có thể chỉ 0,5-1 yen/kg. Nhưng để biến nguồn nguyên liệu đó thành thức ăn cho hàng chục nghìn con heo, Sugayo phải xây dựng cả một hệ thống phía sau.
Và chính hệ thống đó đã biến những thứ không còn được ngành thực phẩm sử dụng thành một nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi mới.
By Ha Thu
PigTalks Asia
Leave a Reply