Góc nhìn thực địa về quá trình chuyển dịch của Campuchia

Điều đầu tiên tôi nhận ra khi đi qua các khu chợ truyền thống ở Campuchia là nhịp buôn bán thịt tươi vào buổi sáng vẫn rất tấp nập.

Thịt heo và gia cầm chất đầy trên các quầy thịt, không thể ngờ một lượng lớn thịt như vậy chỉ trong vòng vài tiếng là có thể tiêu thụ hết. So với nhiều thị trường trong khu vực đã có phân khúc thịt mát và thịt đông lạnh dần mở rộng, ngành thịt tại Campuchia vẫn gắn rất chặt với nhịp mua bán truyền thống hàng ngày.

Sở thích dùng thịt nóng vẫn tiếp tục định hình toàn bộ ngành chăn nuôi của nước này, từ mô hình sản xuất, cách sử dụng thức ăn chăn nuôi cho tới sự phát triển của ngành chế biến và chuỗi lạnh.

Theo số liệu được Hiệp hội Chăn nuôi Campuchia (CLRA) công bố, thị trường nội địa Campuchia hiện tiêu thụ khoảng 8000 con heo và 120,000 con gà mỗi ngày. Thịt heo vẫn là nguồn protein động vật chủ lực, tiếp theo là thịt bò và gia cầm.

Trong chuyến đi gần đây của tôi, tôi từng nghĩ Phnom Penh và các thành phố lớn ở Campuchia có thể đã xuất hiện rõ nét hơn hình ảnh của các chuỗi siêu thị hay cửa hàng tiện lợi giống nhiều đô thị Đông Nam Á khác trong 10 năm trở lại đây. Tuy nhiên, các khu chợ truyền thống dường như vẫn chi phối phần lớn hoạt động mua bán thịt hàng ngày.

Điều đó không có nghĩa thị trường này đứng yên.

Người tiêu dùng thành thị đang dần quan tâm nhiều hơn tới an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, đặc biệt sau khi Chính phủ siết chặt kiểm soát đối với các sản phẩm thịt nhập khẩu chất lượng thấp trong vài năm gần đây. Thịt mát đóng gói cũng bắt đầu xuất hiện nhiều hơn tại một số hệ thống bán lẻ hiện đại, dù xu hướng này vẫn còn khá hạn chế.

Bên cạnh đó, nhóm người tiêu dùng trẻ tại đô thị cũng đang thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm thịt cắt lát dùng cho mô hình lẩu và nướng, đặc biệt tại Phnom Penh và Siem Reap.

Tuy vậy, “rổ thịt” của Campuchia vẫn đang vận hành theo một nhịp điệu khác so với các thị trường chăn nuôi công nghiệp hóa hơn trong khu vực.

Hệ thống chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm ưu thế

Bên ngoài các đô thị lớn, ngành chăn nuôi Campuchia hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào mô hình sản xuất nhỏ lẻ.

Bà Reth ChanThavy, Giám đốc điều hành Asprara Agri Supplies, đơn vị nhập khẩu và phân phối thức ăn chăn nuôi cùng phụ gia thức ăn, cho biết nhiều nông hộ hiện vẫn sử dụng thức ăn tự phối trộn từ nguyên liệu sẵn có tại địa phương.

“Người Campuchia thích cá và thực phẩm tươi nói chung,” bà nói.

“Khó khăn hiện nay là sản xuất còn nhỏ lẻ, vẫn phụ thuộc vào thức ăn tự phối trộn từ nguyên liệu địa phương. Chưa có nhiều trang trại chăn nuôi thâm canh. Phần lớn các trang trại quy mô lớn hiện nay thuộc về các nhà đầu tư nước ngoài.”

Nhận định này phần nào lý giải vì sao ngành chăn nuôi Campuchia vẫn mang tính phân mảnh ở nhiều khu vực dù nhu cầu tiêu dùng nội địa đang tăng lên.

Thị trường đang mở rộng, nhưng hệ thống sản xuất công nghiệp vẫn phân bổ chưa đồng đều.

Tại Hội nghị Chăn nuôi Campuchia 2026 tổ chức ở Phnom Penh, các đại diện trong ngành cho biết sản lượng heo, gia cầm và trứng trong nước ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu nội địa, trong khi các phân khúc bò, trâu, dê và cừu cũng tiếp tục tăng trưởng.

Các cơ quan quản lý cũng đang tiếp tục thúc đẩy sản xuất trong nước như một phần trong chiến lược an ninh lương thực và phát triển kinh tế dài hạn.

Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch sang các mô hình chăn nuôi thương mại quy mô lớn vẫn diễn ra khá chậm rãi.

Ông Thay Somony, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản Campuchia, cho biết Campuchia vẫn còn nhiều quỹ đất phù hợp để phát triển nông nghiệp, đồng thời môi trường hiện chưa chịu tác động lớn từ sản xuất thâm canh.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng chi phí sản xuất cao và quy mô sản xuất nhỏ vẫn đang là những rào cản lớn đối với quá trình mở rộng ngành.

“Phần lớn người dân vẫn xuất thân từ sản xuất lúa gạo quy mô nhỏ. Họ cần tư duy mang tính doanh nghiệp hơn nếu muốn bước sâu hơn vào ngành sản xuất protein động vật,” ông nói.

Ông Somony cũng cho biết Campuchia đang muốn học hỏi kinh nghiệm phát triển nông nghiệp từ các nước láng giềng, “cả từ những sai lầm lẫn các thực hành tốt.”

Hạ tầng có thể quyết định tốc độ chuyển dịch

Ngoài quy mô sản xuất, hạ tầng có thể sẽ là yếu tố quyết định tốc độ phát triển của ngành chăn nuôi và thủy sản Campuchia trong những năm tới.

Trong các cuộc trao đổi với nông dân, họ chia sẻ vấn đề thiếu điện và không có hệ thống thuỷ lợi hiệu quả là những hạn chế thực tế đối với sản xuất.

Một nông dân nói với tôi, ở nhiều chỗ, người ta chỉ có thể canh tác vài tháng mỗi năm khi có đủ nước mưa, trong khi lũ vào mùa mưa cũng có thể làm gián đoạn hoạt động nuôi trồng.

Sự đối lập này khá rõ ràng.

Campuchia vẫn còn nhiều dư địa đất nông nghiệp để mở rộng sản xuất so với các thị trường đã công nghiệp hóa hơn trong khu vực. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng tại nhiều khu vực vẫn phát triển chưa đồng đều, đặc biệt là điện, nước và các điều kiện hỗ trợ cho chăn nuôi thâm canh.

Sự kết hợp giữa dư địa phát triển và những khoảng trống hạ tầng đang tạo ra đồng thời cả cơ hội lẫn sự dè dặt.

Đối với các doanh nghiệp đã hoạt động lâu năm trong ngành chăn nuôi tại Đông Nam Á, Campuchia có thể ngày càng được nhìn nhận không chỉ là một “thị trường nhỏ”, mà là một hệ thống vẫn đang đi tìm hình dạng cuối cùng cho cấu trúc sản xuất của mình.

Chợ truyền thống vẫn chi phối phần lớn hoạt động phân phối thịt. Mô hình sản xuất nhỏ lẻ vẫn là nền tảng chính của ngành. Những khoảng trống về hạ tầng vẫn hiện hữu. Nhưng đồng thời, nhu cầu tiêu dùng vẫn đang tăng lên, hệ thống bán lẻ hiện đại đang dần xuất hiện và sự quan tâm từ giới đầu tư cũng ngày càng lớn hơn.

“Rổ thịt” của Campuchia có thể vẫn vận hành theo một nhịp điệu chậm hơn, nhưng quá trình chuyển dịch đã bắt đầu.

By Ha Thu

PigTalks Asia