Trung Quốc là nước tiêu thụ thịt lợn lớn nhất thế giới. Bất kỳ quốc gia nào phải đối mặt với việc tạm dừng nhập khẩu thịt lợn từ Trung Quốc sẽ rơi vào tình thế khó khăn, bất ổn. (Nguồn ảnh: Reuters)
Vào tháng 4 năm 2025, Trung Quốc bất ngờ hủy bỏ kỷ lục 12,000 tấn thịt lợn nhập khẩu từ Hoa Kỳ, đây là mức hủy bỏ đơn hàng lớn nhất kể từ khi xảy ra tình trạng hỗn loạn chuỗi cung ứng do Covid-19 vào đầu năm 2020. Lý do đằng sau động thái này của Trung Quốc là gì? Và nó có ảnh hưởng gì đến các thị trường nhập khẩu thịt heo khác của Mỹ?
Nguyên nhân?
Quyết định dứt khoát của Bắc Kinh lần này được coi là hành động trả đũa đối với mức thuế quan cao mà chính phủ Hoa Kỳ áp đặt dưới thời Tổng thống Donald Trump 2.0 và báo hiệu một sự chuyển hướng sang giảm phụ thuộc vào các sản phẩm nông nghiệp của Hoa Kỳ.
Trung Quốc là thị trường quan trọng của thịt lợn Mỹ. Theo tờ South China Morning Post, nước này đã nhập khẩu gần 475,000 tấn thịt lợn Mỹ vào năm 2024, với giá trị hơn 1 tỷ đô la.
Trước đó, Trump đã áp thuế 145% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, khiến Trung Quốc đáp trả bằng mức thuế 125% đối với hàng xuất khẩu của Mỹ, bao gồm cả thịt lợn.
Tổng thuế của Trung Quốc đối với thịt lợn và các loại thịt lợn của Mỹ đạt đỉnh vào tháng 4 ở mức 172% khiến giá thành thịt lợn Mỹ đắt gần gấp bốn lần so với các đối thủ cạnh tranh. Mức thuế này đã được giảm xuống còn 57% vào ngày 14 tháng 5.
Hội đồng Sản xuất Thịt lợn Quốc gia (NPPC) đã bày tỏ lo ngại, họ nói rằng “Người chăn nuôi lợn Mỹ đang bên bờ vực thẳm trong cuộc xung đột này và không thể cạnh tranh một cách thực tế trên thị trường Trung Quốc.”
Cùng thời điểm đó, Trung Quốc đã để giấy phép của gần 1000 nhà máy chế biến thịt của Mỹ hết hạn, gây nguy hiểm cho khoảng 5 tỷ đô la xuất khẩu thịt hàng năm, một nền tảng quan trọng cho các hạn chế rộng hơn.
Trung Quốc bị thiệt hại gì sau động thái huỷ đơn hàng này?
Mặc dù là nhà sản xuất thịt lợn lớn nhất thế giới, cung cấp gần 50% lượng thịt lợn toàn cầu, Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Giờ đây, với động thái mới nhất này, Trung Quốc buộc phải chuyển hướng tìm nguồn cung thay thế từ Brazil hoặc các nước châu Âu như Tây Ban Nha để đảm bảo nguồn cung nông sản và thịt. Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích cho rằng việc tìm nguồn cung thay thế không phải là quá khó đối với Trung Quốc.
Mỹ bị ảnh hưởng như thế nào?
Đối với Mỹ, thiệt hại của đòn trả đũa này là khá rõ ràng và nặng.
Theo báo cáo từ Liên đoàn Xuất khẩu Thịt Hoa Kỳ (USMEF), xuất khẩu thịt lợn của Mỹ trong tháng 4, giảm 15% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức thấp nhất trong 10 tháng. Giá trị xuất khẩu giảm 13% xuống còn 675,3 triệu đô la. Xuất khẩu sang Trung Quốc, chủ yếu là các loại thịt lợn, đã giảm 35% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, tháng 4 là một tháng xuất khẩu thịt lợn nổi bật khác sang Colombia và Trung Mỹ, cả hai đều đạt tốc độ kỷ lục.
Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành USMEF Dan Halstrom cho biết: “Trung Quốc đã gia hạn đăng ký cho các cơ sở sản xuất thịt lợn tại Hoa Kỳ, nhưng các biện pháp trả đũa thuế quan vẫn là một rào cản đáng kể”.
Tồn kho tăng và giá bán giảm: Các phần thịt mà Trung Quốc ưa chuộng đặc biệt là đầu, chân, đuôi, hiện đang phải đối mặt với nhu cầu giảm khi đơn hàng bị huỷ bỏ. Các nhà sản xuất buộc phải chuyển sang các lựa chọn thay thế như làm thực phẩm chế biến sẵn hoặc thức ăn cho thú cưng có giá thấp hơn nhiều, gây áp lực khá lớn cho họ.
Biên lợi nhuận của nhà đóng gói sụt giảm: Liên đoàn Xuất khẩu Thịt Hoa Kỳ ước tính thiệt hại 8–10 đô la mỗi con lợn do hao hụt khi thêm nhiều công đoạn pha lóc.
Ảnh hưởng ở cấp độ trang trại: Với giá đầu ra thấp hơn, nông dân lãi ít hơn. Các nhà phân tích cảnh báo sẽ có hiện tượng giảm đàn, không tái đàn, và điều này sẽ có thể đe dọa giá ngũ cốc và lợi nhuận tổng của ngành nông nghiệp.
Bế tắc ở các nhà máy đã đăng ký: Các nhà máy đã đăng ký và được phê duyệt xuất khẩu sang Trung Quốc đang phải đối mặt với sự ngưng trệ và họ không chắc tình hình này sẽ kéo dài trong bao lâu.
| Ai được, mất trong bất ổn thương mại thịt heo Trung-Mỹ? | ||
| Đối tượng bị ảnh hưởng | Tác động của việc Trung Quốc rút khỏi thị trường thịt lợn của Mỹ | Cơ hội phục hồi |
| Brazil, Tây Ban Nha, Úc | Mỹ sẽ tăng xuất khẩu vào các thị trường này | Có thể trở thành thị trường lâu dài nếu thương mại song phương được duy trì ổn định |
| Các nhà xuất khẩu Mỹ | Doanh thu xuất khẩu giảm, sản lượng xuất khẩu giảm | Nếu các đòn trả đũa thương mại được cả hai bên cố gắng kềm chế thì nhà xuất khẩu còn có được chút lợi ích. |
| Người chăn nuôi và giết mổ lợn ở Mỹ | Lợi nhuận giảm, giá thịt heo giảm. | Sẽ được nhẹ gánh nếu hai bên ngưng các đòn trả đũa thuế quan. |
| Thị trường thay thế | Thị trường Châu Á – Thái Bình Dương đa dạng hoá nguồn nhập khẩu | Cơ hội cho sự liên kết lâu dài |
Mỹ sẽ nhắm thị trường thay thế nào?
Sẽ khó để Mỹ tìm thị trường thay thế vì thịt lợn Mỹ dành cho Trung Quốc thường được dán nhãn đặc biệt và không chứa ractopamine. Một khi bị hủy bỏ, việc chuyển hướng sang thị trường tương đương sẽ rất khó khăn vì các thị trường khác không yêu cầu mức cắt giảm như vậy.
Các nhà phân tích coi sự ‘huỷ kèo’ này là một bước đi được tính toán trong chính sách ngoại giao kinh tế của Trung Quốc, sử dụng áp lực thương mại nông nghiệp để gây ảnh hưởng đến chính trị nội bộ của Hoa Kỳ.
Hiện tại, Brazil và Tây Ban Nha đang bắt đầu tăng nhập khẩu thịt heo từ Mỹ.
Các quốc gia khác như Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Mexico cũng nhích lên nhưng khối lượng nhập khẩu không đáng kể.
Các nhà sản xuất ở bang Bắc Carolina chủ yếu xuất khẩu thịt lợn sang Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc và sau đó là Trung Quốc; khi thị trường Trung Quốc suy yếu, họ chuyển sang nhắm đến khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
Liệu tình hình có bớt căng?
Có những dấu hiệu giảm nhiệt, nhưng chưa đủ để làm dịu tình hình.
Vào giữa tháng 5, Trung Quốc đã đồng ý tạm thời giảm thuế từ 172% xuống 57% trong 90 ngày, mặc dù mức cơ sở trước thuế quan của tháng 1-tháng 2 vẫn được giữ nguyên.
Các nhà đàm phán đang thảo luận về “Giai đoạn Hai” sẽ giảm thuế hơn nữa. Các nhà xuất khẩu Hoa Kỳ hy vọng sẽ gia hạn đăng ký nhà máy xuất khẩu và nới lỏng các rào cản thương mại.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu không có thỏa thuận chính thức, thị trường vẫn bị hạn chế.
Về bản chất, nếu Trung Quốc ‘nhịn ăn’ thịt lợn Mỹ, các nhà sản xuất Mỹ sẽ phải đối mặt với việc tìm thị trường thay thế lâu dài, nhường miếng bánh lại cho các nước xuất khẩu khác tranh thủ vào xí phần.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Các yếu tố sau đây sẽ thúc đẩy thay đổi trong thương mại thịt heo giữa hai nước:
– Đàm phán thuế quan: Liệu Trung Quốc có tiếp tục kéo dài mức thuế 57% (sau thời hạn 90 ngày kể từ tháng 5) hay giảm hơn nữa?
Trung Quốc có cho phép gia hạn phê duyệt giấy phép xuất khẩu của các nhà máy? Đây là yếu tố then chốt để các nhà sản xuất Mỹ tự tin hơn vào việc nối lại kinh doanh xuất khẩu.
Thích ứng thị trường: Các doanh nghiệp Mỹ phải tính tới việc xây dựng mối quan hệ thị trường mới tại Đông Nam Á, Mexico, EU. Giải pháp thứ hay là chuyển đổi mục đích sử dụng của hàng tồn kho (ví dụ: nội tạng) sang thức ăn cho thú cưng hoặc hướng đến thị trường trong nước. Thứ ba là vận động hành lang để làm rõ thỏa thuận, tập trung vào việc giảm thuế quan và mở cửa trở lại các quy định.
Về lâu dài, mặc dù việc Trung Quốc hủy bỏ nhập khẩu chắc chắn là một đòn giáng mạnh vào các nhà sản xuất Mỹ, nhưng điều quan trọng là ngành công nghiệp thịt lợn toàn cầu đang không ngừng phát triển. Các thị trường mới có thể xuất hiện, các hiệp định thương mại có thể được đàm phán lại, và sở thích của người tiêu dùng có thể thay đổi. Các nhà sản xuất thịt lợn Mỹ sẽ cần thích ứng với những thay đổi này để duy trì sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Nguồn: US Import Data, South China Morning Post, US Meat Export Federation (USMEF). Hà Thu tổng hợp.
Đọc thêm các cập nhật mới nhất và sâu sắc của chúng tôi về ngành chăn nuôi lợn tại: pigtalks.asia
pigtalks.asia 
Leave a comment