Buôn lậu lợn sống có thực sự gây ra nguy cơ lây lan dịch bệnh không?

Tác giả: Hà Thu

Buôn lậu lợn đang trở thành vấn đề lớn ở Đông Nam Á. Vấn đề kiểm soát sức khỏe trở nên nghiêm trọng hơn khi tất cả các quốc gia tham gia mua, bán và buôn lậu lợn qua biên giới, như Việt Nam, Campuchia và Thái Lan, đều bị ảnh hưởng nặng nề bởi ASF.

Vào lúc cao điểm, mỗi ngày có khoảng 7000 con lợn qua biên giới từ Campuchia vào Việt Nam. Không rõ những con lợn này có được cách ly hay không, nhưng nhiều người tin rằng chúng không được cách ly và được đưa thẳng đến các chợ đầu mối.

Người dân cho biết, buôn lậu lợn làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, ảnh hưởng đến sản xuất trong nước. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu việc mua, bán và vận chuyển lợn bất hợp pháp có thực sự lây lan dịch bệnh hay không và cụ thể là qua con đường nào?

WOAH nói gì?

Buôn bán lợn sống qua biên giới đứng đầu trong số 14 con đường lây truyền mà WOAH xem xét. Trong báo cáo về ‘Đánh giá rủi ro xuyên biên giới về ASF: Báo cáo khoa học Đông Nam Á’, WOAH nêu rõ việc buôn bán lợn sống trong nước diễn ra thường xuyên giữa các quốc gia tham gia cũng như từ các quốc gia bên ngoài Đông Nam Á.

Trong khi lợn sống trong nước chủ yếu được nhập khẩu từ các quốc gia không có ASF, hoạt động buôn bán trên cạn cũng diễn ra giữa các quốc gia có ca bệnh ASF, chẳng hạn như từ Việt Nam sang Campuchia, mặc dù đã có một số lệnh cấm buôn bán do tình hình ASF trong khu vực có nhiều thay đổi.

Tại Campuchia, lợn được lấy mẫu và xét nghiệm ASFV nếu có dấu hiệu lâm sàng. Tuy nhiên, các nhóm đánh giá rủi ro quốc gia (CRAT) của WOAH không báo cáo kết quả xét nghiệm tại cơ quan hải quan và thông tin giấy chứng nhận sức khỏe.

Nhìn chung, các CRAT cho rằng các chương trình phòng ngừa và kiểm soát ASF ở cấp quốc gia (ví dụ, áp dụng lệnh cấm buôn bán khi có báo cáo về bùng nổ dịch ASF ở các quốc gia xuất khẩu) là đủ để giữ rủi ro ở mức thấp và trong giới hạn an toàn. Do đó, họ không thấy cần phải đưa ra các biện pháp tăng cường khi có rủi ro về dịch bệnh đối với nhập khẩu lợn sống trong nước. Điều đáng chú ý là không có nhóm nào cung cấp thông tin về cách đánh giá các chương trình phòng ngừa và kiểm soát ASF quốc gia của họ.

Chuyên gia nói gì?

“Vận chuyển là con đường lây truyền dịch bệnh nguy hiểm nhất”, Klaus Depner, Cán bộ khoa học cấp cao về Sức khỏe động vật quốc tế tại Viện Friedrich-Loeffler của Đức, đã nói với tôi.

Tiến sĩ Depner cũng là cố vấn về an toàn sinh học trong chăn nuôi lợn, người có nhiều kinh nghiệm trong việc lây truyền bệnh xuyên biên giới và kiểm soát lợn rừng ở Châu Âu. Ông cho biết xe tải có thể mang mầm bệnh từ lợn bệnh trong quá trình vận chuyển và đưa chúng đến các trang trại chăn nuôi chưa được kiểm soát. Các lò giết mổ cũng là nơi chứa mầm bệnh và xe tải có thể mang vi-rút từ đây.

“ASF lây lan trong tích tắc trong cốp xe đến mọi miền đất nước và qua biên giới. Nếu bạn xem bản đồ dịch bệnh từ năm 2007 hoặc 2008, bạn sẽ thấy rõ rằng hầu hết các đợt bùng phát dịch bệnh đều được ghi nhận, giống như những viên ngọc trai trên một sợi dây, dọc theo các tuyến đường nông thôn chính”, ông cho biết.

Thậm chí xe hơi dùng để đi lại bình thường cũng có thể mang mầm bệnh ASF. ASF không lây lan nhanh chóng từ động vật này sang động vật khác hoặc từ chuồng trại này sang chuồng trại khác, mà với tốc độ của một phương tiện xe cộ, hoặc máy bay từ vùng này sang vùng khác.

Bảo vệ đàn lợn và khách hàng của bạn thông qua trạm trung chuyển thịt lợn

Trạm trung chuyển thịt lợn có thể là giải pháp giúp người sản xuất đảm bảo chỉ cung cấp lợn khỏe mạnh cho người tiêu dùng và tránh lây truyền bệnh từ chuồng trại đến lò giết mổ và ngược lại.

Tại Việt Nam, các công ty như Japfa Comfeed, Mavin Group và CP Việt Nam đã triển khai các trạm trung chuyển thịt lợn. Hầu hết các trạm này được xây dựng sau khi xảy ra dịch tả lợn châu Phi (năm 2019).

“Mục đích của trạm trung chuyển lợn là ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh vào trang trại từ lợn xuất khẩu (giảm thời gian xuất khẩu, giảm số chuyến đi, giảm lựa chọn)”, Mavin Group trả lời phỏng vấn qua email.

Các trạm trung chuyển thịt lợn của Mavin được đặt ở những địa điểm cách xa các trang trại của công ty. Họ tiếp nhận lợn bằng xe tải của công ty và kiểm tra tình trạng sức khỏe của lợn trước khi giao cho khách hàng (lò giết mổ).

Trạm đảm bảo lợn được kiểm tra sức khỏe và đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Những con lợn không đạt tiêu chuẩn sẽ bị tiêu hủy tại trạm.

“Nhờ sáng kiến ​​này, chúng tôi đảm bảo rằng quá trình lây truyền bệnh tật bị phá vỡ trước khi nó xâm nhập vào các lò mổ, và tất cả lợn của chúng tôi đều đủ tiêu chuẩn khi đến tay khách hàng”, công ty cho biết.

Tài liệu tham khảo: Đánh giá rủi ro xuyên biên giới của dịch tả lợn châu Phi của OIE: Báo cáo khoa học Đông Nam Á.